محمد اعظم خان ( ناظم جهان )
116
اكسير اعظم ( فارسى )
برابر مجموع قند سفيد به وزن همه به دستور حب ساخته در دهان نگاه دارند و دواء الحلتيت بخورند و يا فلفل خردل زعفران خولنخان عاقرقرحا به عسل سرشته بليسند . و از نسخههاى مستعمله اطباى هند اين است كه اورك سه درم با قند سياه كهنه پنج درم ناشتا هر روز بخورند . و يا خولنجان زنجبيل وج فلفل سياه خردل دارفلفل همه را كوفته بيخته در آب برگ تنبول حبها بسته وقت حاجت در دهن داشته لعابش فرو برند . و يا بگيرند اورك و اندرون آن خالى كرده يك دام حلتيت و يك درم نمك سنگ سائيده در آن پر كرده قطعه اورك بر آن پوشيده در خمير آرد گندم بخاكستر گرم نهند تا پخته شود هر روز به قدر ثلث درم از آن بخورند و يا برنج با قند سياه بپزند و وقت خواب شكم سير خورده بعد از ساعتى دو قاشق آب نيمگرم نوشيده بخواب روند در سه روز آواز بگشايد . و يا قدرى حلتيت به آب گرم فرو برند و يا تخم ترب كوفته به آب گرم ممزوج نموده بخورند . و يا مغز تخم هليله فلفل دراز نمك سنگ مساوى به عسل غلولا بسته هر روز يك توله تا دو هفته خورند . و يا كبابه جواكها سائيده بشهد آميخته بليسند غذا نخود آب با شيره حب قرطم و زرده بيضه و شوربا و حريره نخاله و مغز بادام و شهد بدهند و تليين طبيعت به حقنهها و مسهلات نمايند اگر احتياج باشد و اخراج ماده به لعوقات كنند . و صاحب شفاء الاسقام گويد كه اگر برودت مع بلغم باشد علاج او همان است كه در ربو مسطورست و گاهى احتياج مىشود بمغلى حلو و به طبيخ زوفا . و اگر بلغم غليظ باشد بعد نضج به حب غاريقون استفراغ نمايند و غرغره برغوه خردل سازند . و اگر از ترى حنجره باشد اصل السوس مقشر نيمكوفته باديان نيمكوفته بيخ باديان نيمكوفته پرسياوشان نبات سفيد در آب جوشانيده صاف نموده بنوشند و عوض نبات شهد در همين نسخه آميخته غرغره كنند و انجير زرد پنج عدد جوشانيده شهد سه توله داخل كرده نوشيدن نيز مفيد است و مرباى زنجبيل دو توله و يا شونيز سه ماشه به عسل سرشته بخورند . و اگر قوى تر خواهند انيسون بيخ كرفس ايرسا صعتر پودينه در جوشانده اول افزوده جرعه جرعه بنوشند و تخم شبت بيخ كبر نيز زياده كرده و شهد آميخته بدان غرغره نمايند و حلبه مغز چلغوزه رب السوس ميعه برمكى سائيده با شهد خالص آميخته بليسند و انجير و مويز و مغز پسته شور بريان بخورند و استعمال لعوقات مناسبه مثل لعوق كرنب و لعوق حب القطن و لعوق زنجبيل و لعوق انجير نافع است . و غذا نخود آب با گوشت دراج و تيهو و سنگخوار و هر روز دانگى صبر با زرده بيضه مرغ تحسى نمودن . و فلفل سياه بشهد سرشته حبها ساخته مدام در دهان داشتن سودمند است و خولنجان در دهن داشتن و خائيدن نيز بحة الصوت رطوبى و نزلى را مجرب است . و حلتيت محلول به آب نيمگرم يا ماء العسل خوردن به دستور و جو كهنه بريان به قدر كف دست خوردن عجيب الاثر است . و اگر حاجت تنقيه بود بهر نضج اين ماء الاصول دهند پوست بيخ باديان و بيخ كاسنى و اصل السوس و اذخر هر يك هفت ماشه ايرسا انيسون اسطوخودوس هر يك چهار ماشه عنب الثعلب نه ماشه جوشانيده اسطوخودوس منضج چهار توله داخل كرده پنج شش روز داده تنقيه به حب شبيار كنند باضافه سناسه توله تربد سفيد ريوند خطائى هر يك نه ماشه زنجبيل سه ماشه و شربت اسطوخودوس علوى خان چهار توله و خيارشنبر و ترنجين هر يك هفت توله روغن بادام هفت ماشه در ماء الاصول عوض شربت منضج و غذا نان گندم تريد به شورباى مرغ دهند و روز ديگر ماء الاصول مذكور باضافه شربت بزورى جار چهار توله و تو در بين يا حرف نه ماشه دهمين نمط سه چهار مسهل نموده اين غرغره كنند پوست بيخ باديان اصل السوس تخم شبت انيسون باديان هر يك نه ماشه در ماء العسل پخته و جهت تعديل مرباى زنجبيل بخورند و يا شونيز سه ماشه سوده در عسل يك توله بليسند و انجير هفت عدد جوش كرده عسل سه توله داخل كرده تجرع نمايند و ديگر معوقات و غراغر به كار برند . و شيخ مىفرمايد جاليات كه در انقطاع صوت رطوبى مذكور شد همه مفيد است و عنصل و عسل و روغن گاو و ميفتختج مفيد بود و احساء آرد باقلا و بزر كتان و آرد گرسنه نافع و اشيا كه در درجه اول جلاست و كذلك اطريه و شير پس روغن زرد و عقيد عنب و اصل السوس و رب السوس پس باقلا به عسل و طبيخ انجير پس و عنصل و مانند آن . و صاحب كامل گويد كه هرگاه بحوحت از رطوبت حادث شود و به آن خشونت و حرارت نباشد بايد كه صاحب او به آبى كه در آن انيسون و باديان جوشانيده باشند بقدرى ماء العسل غرغره سازد و حريره از قطاعه جوارى به عسل در روغن بادام ساخته بنوشند و يا به آب مطبوخ بيخ سوسن آسمانجونى مع عسل و با قدرى از فراسيون و قنطوريون غرغره كننده و يا غرغره بخردال مضروب به عسل نمايند و لعوق حب القطن بدهند . و اگر مدت مرض دراز گردد و به حد استرخاى حنجره انقطاع صوت كشد ماء الاصول پوست بيخ كرفس پوست بيخ باديان هر يك ده درم تخم كرفس باديان انيسون هر يك چهار درم مصطكى سنبل الطيب هر يك يك و نيم درم اسارون ساذج هر يك دو درم قنطوريون دقيق و غليظ فطراساليون بيخ سوسن هر يك سه درم اصل السوس مقشر نيمكوفته پنج درم انجير سفيد ده عدد مويز منقى بست درم در چهار رطل